Eğitim sistemi, sadece öğrenci ve öğretmenlerden ibaret değildir. Onların ortasında, düzenin sağlanması, eğitimin amacına ulaşması için gece gündüz çalışan bir kesim daha var: Okul yöneticileri. Müdürler ve yardımcıları, bir okulun adeta sinir sistemidir. Ancak uzun süredir bu yöneticilere, asli görevlerinin dışına çıkan, üstelik eğitim ortamını zedeleyen bir görev daha yükleniyor: Muhakkiklik.

Müdür Müdürdür, Müfettiş Değil

Okul yöneticilerine sıkça verilen muhakkiklik görevleri, hem eğitim ortamındaki güven ilişkisini sarsıyor hem de hukuki anlamda birçok sakınca doğuruyor. Aynı kurumda birlikte çalıştığınız bir öğretmen hakkında tanık ifadeleri toplamak, savunmasını almak ve cezaya yönelik kanaat belirtmek, bir yöneticiyi kaçınılmaz şekilde taraf konumuna itmektedir. Bu, hem pedagojik atmosferi bozmakta hem de soruşturma sürecinin tarafsızlığına gölge düşürmektedir.

Oysa eğitim mevzuatına göre bu görevi asıl yerine getirmesi gereken kişiler bellidir: Eğitim müfettişleri. 652 sayılı KHK ile görev tanımları yapılmış, liyakat esasına göre atanmış müfettişler, soruşturmaları yürütmekle yükümlüdür. Peki, madem müfettişler var, neden müdürlere muhakkiklik görevi veriliyor? Cevap açık: Müfettiş sayısının yetersizliği ve iş yükünü bölüştürme ihtiyacı. Ancak bu ihtiyaç, hukuk ve adaletten daha ağır basamaz.

Müfettişler Hukukçu Değildir, Kararları Bağlayıcı Değildir

Bir diğer temel mesele ise şudur: Müfettişler hukukçu değildir. Aldıkları eğitim, pedagojik ve denetim ağırlıklıdır. Disiplin soruşturması gibi doğrudan hak ve özgürlükleri etkileyen bir konuda müfettişlerin yapacağı değerlendirmeler, hukuki zeminden uzak kalabilmektedir.

Üstelik müfettişlerin verdikleri kararlar da bağlayıcı değildir. Müfettiş, yalnızca soruşturmayı yürütür, raporunu yazar ve ilgili disiplin cezasını teklif eder. Cezayı ise ilgili personelin üst amiri verir. Amir, isterse müfettişin teklifine uyar, isterse uymaz. Bu durum, soruşturmanın aslında nihai bir karar süreci olmadığını, sadece bir görüş sunumu olduğunu gösterir.

Ancak uygulamada ne yazık ki müfettiş raporları çoğu zaman “kesin hüküm” gibi algılanmakta; teklif edilen ceza, amir tarafından adeta “uygulamak zorundaymış” gibi işlem görmektedir. Oysa bu durum hem kamu görevlisinin savunma hakkını zedelemekte hem de hukuk güvenliğini riske sokmaktadır.

Denetim Avukatlara Verilsin, Karar Puanlansın

Eğer adaletin tecelli etmesi isteniyorsa, yapılması gereken açıktır: Müfettişlerin disiplin soruşturmalarına ilişkin kararları, Milli Eğitim Bakanlığı hukuk müşavirliği bünyesindeki avukatlarca denetlenmelidir. Müfettişin kararındaki hukuki tutarlılık, avukatların süzgecinden geçmeli ve bu denetimin sonuçları müfettişe de yansıtılmalıdır.

Nasıl ki okul yöneticilerinin tayinlerinde performans puanları etkiliyse, müfettişlerin de sundukları tekliflerin hukuki geçerliliği ve yerindeliği doğrultusunda puanlandırılması gerekir. Bu puanlama, onların tayin, terfi ve görevlendirme süreçlerinde kullanılmalıdır. Böylece hem hukuki denetim sağlanmış olur hem de soruşturmalarda keyfilik değil, nesnellik ve sorumluluk teşvik edilir.

Muhakkiklik Angaryası Artık Sona Ermeli

Sonuç olarak, okul yöneticilerinin zaten ağır olan iş yüküne bir de muhakkiklik gibi uzmanlık ve tarafsızlık isteyen bir görevin yüklenmesi, ne adaletle ne eğitim yönetimiyle bağdaşır. Bu görevin, yetkili ve görevli müfettişlerce yürütülmesi esastır. Ancak müfettişlerin de disiplin hukuku konusunda yetersiz kaldığı alanlarda denetim sistemine hukukçuların entegre edilmesi kaçınılmazdır.

Eğer okul yöneticilerine bu görev verilmekte ısrar edilirse, bu durumda adil bir karşılık olarak ek ücret, tazminat ya da ödüllendirme sistemi mutlaka oluşturulmalıdır.

Unutmayalım: Eğitim, ancak adaletle büyür. Adalet ise ancak ehil ellerle sağlanır. Müdürler, okulların eğitim lideridir; ne soruşturma savcısı ne de ceza hâkimi. Liderleri asli görevlerinden uzaklaştırmak, eğitim gemisini rotasız bırakmaktır.