Bir şikâyet üzerine hakkınızda inceleme başlatılıp, kapınızı bir muhakkik ya da maarif müfettişi çalabilir. İfadeler verilir, şahitler dinlenir ve günün sonunda önünüze aleyhinize kanaatlerle doldurulmuş, canınızı sıkan bir taraflı bir soruşturma raporu konur. İşte tam o anda mesleki onurunun incindiğini hisseden her öğretmen arkadaşımızın ilk refleksi aynı oluyor: "Ben bu taraflı muhakkik raporunu mahkemeye taşır, iptal ettiririm!"

Haklı öfkenizi anlıyoruz fakat lütfen bir adım geri çekilip derin bir nefes alın. Çünkü idare hukuku duygularla değil, santim santim hesaplanmış usul kurallarıyla işler. Eğer yanlış hedefe dava açarsanız; haklı davanızda haksız çıkar, bir de üstüne karşı tarafın avukatlık vekâlet ücreti ile yargılama giderlerini ödemek zorunda kalırsınız.

Meseleyi en yalın haliyle ortaya koyalım: İdare hukukunda "hazırlık işlemi" ile "icrai işlem" arasında hayati bir ayrım vardır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK), iptal davalarının sadece kişinin hukuki durumunu doğrudan değiştiren, kesin ve uygulanabilir kararlara karşı açılabileceğini emreder (Madde 14 ve 15).

Muhakkikin ya da müfettişin yazdığı rapor, idare hukuku nezdinde yalnızca bir "hazırlayıcı işlem"dir; nihai karar değil, karar mercilerine sunulmuş bir tekliftir, öneridir. Muhakkik raporda 657 sayılı Kanun kapsamında "Kademe İlerlemesinin Durdurulması" veya "Aylıktan Kesme" cezası teklif etmiş olabilir. Ancak bu rapor tek başına sizin maaşınızı kesemez, kademenizi durduramaz. Sizin dava edeceğiniz şey, o rapor değil; Disiplin Kurulu’nun veya Disiplin Amirinin o teklifi onaylayıp size resmi yazıyla tebliğ ettiği "disiplin cezası"dır. Doğrudan rapora dava açarsanız mahkeme dosyanın kapağını açıp haklı mısınız haksız mısınız diye bakmaz bile; "Kesin ve yürütülebilir işlem yok" diyerek davayı usulden reddeder.

Peki, muhakkik rapor hazırlarken dokunulmaz mıdır? Haddini aşıp öğretmenlik onurunuzu ayaklar altına alabilir mi? Kesinlikle hayır. Raporun kendisi iptal davasına konu edilemez ama raporu hazırlayan irade Anayasa’nın 17. maddesiyle korunan manevi varlığınıza ve mesleki saygınlığınıza saldırmışsa oyunun kuralı değişir. Muhakkik görev sınırlarını aşıp mesnetsiz, onur kırıcı ithamlarda bulunduysa veya gizli kalması gereken soruşturma evrakını kurum içinde dedikoduya zemin hazırlayacak şekilde ortalığa saçtıysa, tanıklarınızı dinlemediyse, tarafgir olduysa, toplanmasını istediğiniz delilleri toplayıp değerlendirmediyse Anayasa’nın 125. maddesi ve İYUK’un 2. maddesi devreye girer. Bu kez iptal davası değil; idarenin ağır hizmet kusuruna dayanarak doğrudan "Maddi ve Manevi Tazminat (Tam Yargı) Davası" açılır. O tarafgir muhakkik(?) için ise TCK kapsamında suç duyurusunda bulunulur.

Kısacası; öfkeyle kalkıp usul tuzaklarına düşmeyin. Hukukta doğru hak, doğru kapıda aranır. Rapora değil, sonuca odaklanın: Hukuka aykırı disiplin cezasına karşı İptal Davası, mesleki itibarınıza kasteden haksız saldırılara karşı ise Tazminat Davası açın.